Bóle kręgosłupa są szerzącym się na postać epidemii masowym schorzeniem. Pod względem występowania u człowieka, ból krzyża lokalizuje się na drugim miejscu po bólach głowy. Szacuje się, że z powodu bólu kręgosłupa cierpi aż 80 pr. społeczeństwa w wieku 30-40 lat, a w późniejszym -wieku problem ten dotyka jeszcze więcej osób. Bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa (bóle krzyża) nie zawsze muszą być spowodowane poważną chorobą. Bardzo ruchomy odcinek lędźwiowy łączy się stawowo z nieruchomą kością krzyżową, którą tworzy 5 zrośniętych ze sobą kręgów krzyżowych. Z mechaniki wiadomo, że miejsce połączenia elementów ruchomych ze statycznymi stanowi najczęściej źródło usterek. Tak też dzieje się w kręgosłupie w miejscu połączenia odcinka lędźwiowego z krzyżowym. Najczęściej ich pierwotną przyczyną są zaburzenia czynnościowe, czyli są dolegliwościami typu odwracalnego. Oznacza, to, że można je wyleczyć. Mocne, lecz elastyczne dyski międzykręgowe wraz z mięśniami podtrzymują kręgosłup. Osłabione przez przepuklinę dyski nienależycie utrzymują kręgi w fizjologicznej osi ciała, zwiększając obciążenie mięśni w danym miejscu, co prowadzi do zaburzenia czynnościowego kręgosłupa hiperlordozy lub dyslordozy lędźwiowej. Mięśnie szybko się męczą i pojawia się ból. W chorym obszarze dochodzi do zaburzenia krążenia krwi. Mięśnie i korzenie nerwowe nie otrzymują wystarczającej ilości substancji odżywczych. Obrzęk jest usuwany tylko poprzez naczynia limfatyczne i krwionośne, wyłącznie dzięki mikrokalibracjom, które powstają dzięki dynamicznemu napinaniu i rozluźnianiu mięśni. Mięśnie jednak są przeciążone, a obrzęk nie pozwala na przywrócenie ich całkowitej sprawności. W ten sposób koło się zamyka i często pacjenci wpadają w pułapkę „badania z intencją". Ograniczanie możliwych hipotez diagnostycznych na tym etapie i nadmierna koncentracja lekarzy na tzw. ulubionym rozpoznaniu może prowadzić do mało obiektywnej analizy kolejnych danych uzyskiwanych w wywiadzie i badaniu przedmiotowym pacjenta. Bywa to przyczyną rozgoryczenia i stresu, gdyż niejednokrotnie pacjent w takiej sytuacji zaczyna wątpić w możliwość wyleczenia. Moje długoletnie obserwacje i praktyka ten mechanizm potwierdzają. Raz „przyklejona" błędna diagnoza i błędne postępowanie lecznicze prowadzi nieuchronnie do zabiegu operacyjnego. I tu się zaczynają dopiero „schody cierpienia". Dlatego też, trzeba świadomie i z pełną determinacją inwestować w swoje zdrowie, zaczynając od ergonomicznej organizacji miejsca pracy,w co wpływa nie tylko na zmniejszenie dolegliwości bólowych, ale również przyczynia się do zwiększenia efektywności pracy, poprzez dużą aktywność ruchową, a kończąc na czynnościach dnia codziennego w aspekcie właściwego ukierunkowania ruchów, unikając przeciążeń. Należy pamiętać: praca siedząca może być niejednokrotnie źródłem większych problemów z kręgosłupem niż praca o charakterze fizycznym. Kręgosłup, jak również otaczające go tkanki miękkie (krążki międzykręgowe, więzadła, mięśnie, ścięgna i torebki stawowe), pod względem struktury i pełnionych funkcji stworzone są do ruchu. Najistotniejsze w zwalczaniu dolegliwości przeciążeniowych jest przywrócenie równowagi statycznej miednicy i ćwiczenia ukierunkowane wykonywane w pełnym zakresie ruchu. Przywracając siłę i wytrzymałość mięśniom, wyposaża się kręgosłup w ochronną tarczę, zapewnia mu lepszą stabilizację i odporność na przeciążenia. Wskazane są częste, ale krótkie przerwy w pracy, w czasie, których należy wstać, poruszać się, wykonać kilka prostych ćwiczeń. Niezwykłe znaczenie w leczeniu oraz profilaktyce bólu krzyża, ma prawidłowa postawa siedząca podczas pracy i odpoczynku. Kryteria siedziska wymagane do prawidłowej pozycji to: wysokie, sięgające do łopatek oparcie pod plecy około 50 cm), oparcie pod ramiona, umożliwiające odciążenie barków, siedzisko o wyrniarach40x40, wysokość siedzenia powinna być taka sama, jak odległość od podłogi do dołu podkolanowego, wysokość blatu stołu a wysokość siedzenia powinna być ustawiona tak, aby ramiona ugięte pod kątem 90° utworzyły linię poziomą do blatu stołu, stopy powinny być ustawione na podnóżku.

W jaki sposób radzić sobie, kiedy pojawiają się pierwsze dolegliwości związane z przeciążeniem? Na tym etapie choroby kręgosłupa, właściwie wszystko zależy od was, ponieważ zaburzenia te mają charakter odwracalny. Podejmując systematyczną aktywność fizyczną, podnosi się odporność kręgosłupa na codzienne przeciążenia i zabezpiecza przed utratą fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Tylko zaangażowanie się samego pacjenta w proces leczenia może przynieść efekty. Liczenie na to, że można wyleczyć się lecząc się biernie jest absolutnie złudne. Już 200 lat temu, pisał o tym Ignacy Krasicki w myszeidos, pieśń piąta:

„Nacisk doktorów chorego otacza,
Ten radzi chłodzić, ów każe ogrzewać,
Tamten surową dyjetę naznacza,
Drugi tucznymi potrawy nadziewać.
Jeden drugiemu w niczym nie przebacza,
I kiedy wspólnie zaczęli się gniewać,
Król, który zdrowia szczerze sobie życzył,
Wszystkich wypędził, i tak się uleczył".

„Ruch, jako lek nie ma substancji ani opakowania. Substancją tego leku jest pomysł zrodzony z nauki i doświadczenia. Jego podanie wymaga prawdziwego mistrzostwa. Przekazanie go choremu wraz z osobowością i sercem czyni ten lek niezastąpionym". Prof. dr Wiktor Dega

Autorką zamieszczanego artykułu jest Specjalista fizjoterapii mgr Emilia Jurek